Zwiedzanie Hagia Sophia z przewodnikiem i wejściem bez kolejki do kasy

Wszystko o Hagia Sophia

Hagia Sophia to jedna z najczęściej odwiedzanych atrakcji w Stambule! Zachwyci Cię swoją imponującą architekturą, historią i wyjątkową atmosferą. Odkryj, jak historia chrześcijaństwa i islamu splatają się tutaj obok siebie!

Historia Hagia Sophia

Pierwsza Hagia Sophia została zbudowana jako bazylika z drewnianym dachem, kamiennymi murami i trzema nawami, na ruinach Świątyni Artemidy, w układzie północ–południe, pod wpływem bizantyjskich architektów i uczonych odwiedzających kultury Wschodu. Według bizantyjskiego manuskryptu z IX wieku architektem pierwszej Hagia Sophia był Efratas. Choć do dziś nie zachowały się pozostałości tej świątyni, uważa się, że stemple Megale Ekklesia przechowywane w magazynie Muzeum Hagia Sophia należą do tej pierwszej budowli.

Dach Hagia Sophia spłonął podczas powstania w 381 roku. Później, w wyniku buntu w 404 roku, świątynia została całkowicie zniszczona przez ogień. Na rozkaz Teodozjusza II w 408 roku rozpoczęto budowę drugiej Hagia Sophia, a kościół otwarto w 415 roku. Ta druga świątynia została zniszczona podczas powstania Nika w 532 roku.

Po tym powstaniu Hagia Sophia została zbudowana po raz trzeci i ostatni. Ta budowla, która przetrwała do dziś, jest trzecią konstrukcją. Budowę rozpoczęto w 532 roku, a kościół otwarto w 537 roku. Według źródeł w dniu otwarcia cesarz Justynian, wchodząc do świątyni i nawiązując do Świątyni Salomona w Jerozolimie, powiedział: „O Salomonie! Przewyższyłem cię!”

Okres rzymski i bizantyjski

Hagia Sophia była symbolem Bizancjum, gdy Stambuł (Konstantynopol) był stolicą imperium. Obecna forma tej imponującej budowli została wzniesiona na polecenie cesarza Justyniana I jako największa katedra świata. Świątynię ukończono w VI wieku. Do dziś słynie z bizantyjskich mozaik.

Kopuła wywierała na odwiedzających niemal boskie wrażenie – jakby była zawieszona w niebie. Okna rozmieszczone blisko siebie zdobią złote mozaiki. Gdy światło wpada przez okna i odbija się od złotych zdobień, tworzy niezwykle duchową atmosferę.

Przez kilka dekad Hagia Sophia znajdowała się pod kontrolą katolików, aż w XIII wieku miasto ponownie przejęli Bizantyjczycy.

Okres osmański

Budynek odzwierciedla religijne przemiany zachodzące na przestrzeni wieków pod rządami kolejnych władców tych ziem. W 1453 roku, po podboju osmańskim, Hagia Sophia została przekształcona w meczet – dodano wielki żyrandol, minarety oraz mihrab wskazujący kierunek Mekki. Dwa identyczne minarety po zachodniej stronie prawdopodobnie powstały z inicjatywy Selima II lub Murada III i zostały wzniesione przez słynnego osmańskiego architekta nadwornego Sinana w XVI wieku.

Okres Republiki Tureckiej

W 1934 roku prezydent Republiki Tureckiej Mustafa Kemal Atatürk nadał budowli świecki charakter, a w 1935 roku przekształcono ją w muzeum. Dziś obiekt służy mieszkańcom Stambułu i odwiedzającym z całego świata jako miejsce modlitwy.

Kto przekształcił Hagia Sophia w meczet?

Ostatnia prawosławna ceremonia w Hagia Sophia odbyła się 28 maja 1453 roku, aby podnieść na duchu armię bizantyjską. W nabożeństwie uczestniczyli dostojnicy i mieszkańcy, w tym cesarz. Dzień później Fatih Sultan Mehmet, który wkroczył do miasta po południu, przybył do Hagia Sophia, zsiadł z konia i wszedł do świątyni. Fatih Sultan Mehmet nakazał przekształcenie Hagia Sophia w meczet.

W okresie osmańskim, w XVI i XVII wieku, do Hagia Sophia dodano mihraby, ambonę i miejsce do wygłaszania kazań. Najważniejszą zmianą w zewnętrznej części budowli było wzniesienie czterech minaretów. Prace renowacyjne rozpoczęte przez Fatiha Sultana Mehmeta były kontynuowane przez kolejnych sułtanów. Najważniejsze naprawy przeprowadzili szwajcarscy bracia Fossati w latach 1847–1849 na polecenie sułtana Abdülmecida. Jednym z istotnych dodatków z okresu osmańskiego była biblioteka zbudowana przez sułtana Mahmuda I w 1739 roku, między dwoma filarami w południowej części budynku.

Hagia Sophia pełniła funkcję meczetu do 1934 roku. 9 września 1934 roku w oficjalnej gazecie państwowej Cumhuriyet ogłoszono decyzję o przekształceniu jej w muzeum. 21 listopada 1934 roku ustalono cenę biletu na 10 kuruszy, a 24 listopada 1934 roku decyzję zatwierdził rząd. W 1985 roku Hagia Sophia została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. W 2020 roku ponownie stała się meczetem i jest obecnie otwarta na modlitwy.

Hagia Sophia – ciekawostki

• W języku greckim „Sophia” oznacza mądrość. W języku angielskim Hagia Sophia bywa nazywana kościołem Świętej Mądrości.

• Choć istniały dwie inne świątynie poświęcone Świętej Mądrości, tylko Hagia Sophia przetrwała do dziś.

• Podczas przekształcania w meczet ołtarz, dzwony, naczynia liturgiczne i ikonostas zostały zasłonięte.

• Hagia Sophia została zaprojektowana przez matematyka, naukowca i fizyka.

• Kopuła Hagia Sophia jest ogromna – na świecie jedynie Panteon w Rzymie ma nieco większą kopułę.

• W 1935 roku pierwszy prezydent Turcji, Mustafa Kemal Atatürk, nakazał przekształcenie Hagia Sophia w muzeum.

• Hagia Sophia była inspiracją dla innych meczetów w Stambule, w tym Blue Mosque.

• Hagia Sophia ma 40 okien w części przeznaczonej dla wiernych, co tworzy efekt mistycznego światła.

• Przez 1000 lat była najważniejszą świątynią Kościoła wschodnio-prawosławnego.

• Hagia Sophia łączy wpływy chrześcijańskie i islamskie.

• Gdy była kościołem, wnętrze zdobił 15-metrowy srebrny ikonostas.

• Budowa kopuły była ogromnym wyzwaniem – z powodu jej ciężaru ściany zaczęły się odchylać, dlatego wzmocniono je dodatkowymi podporami.

• Po przekształceniu w meczet za czasów sułtana Mehmeda II wiele chrześcijańskich mozaik i fresków pokryto tynkiem.

• Hagia Sophia jest tak monumentalna, że widać ją z odległości wielu kilometrów.

• Przy wejściu można zobaczyć kamienne kule armatnie używane przez Mehmeda Zdobywcę.

• Ze względu na znaczenie historyczne i kwestie konstrukcyjne Hagia Sophia została wzniesiona na linii uskoku tektonicznego. Silne trzęsienie ziemi mogłoby zagrozić konstrukcji, dlatego budynek wymaga stałych prac wzmacniających.

Architektura Hagia Sophia

Dzięki monumentalnej konstrukcji Hagia Sophia ukazuje harmonię architektury bizantyjskiej, chrześcijańskich mozaik i islamskich elementów. Twórcy pozostawili światu niezwykłe, mistyczne dziedzictwo.

Budowla może wydawać się niemal kwadratowa, lecz wielkie półkopuły po wschodniej i zachodniej stronie wydłużają optycznie dach, nadając jej bardziej prostokątny kształt. Trzy nawy oddzielone są kolumnami, nad którymi znajdują się galerie, a potężne marmurowe filary podtrzymują kopułę. Kopuła i kapitele kolumn to najważniejsze elementy architektoniczne.

Kopuła sprawia wrażenie zawieszonej w niebie. Okna u jej podstawy są rozmieszczone bardzo blisko siebie, co daje iluzję lekkości konstrukcji. Promienie słońca odbijające się od złotych mozaik tworzą inspirującą, niemal boską atmosferę.

Kapitele kolumn również zasługują na uwagę – to połączenie klasycznego porządku jońskiego z rzymskim kompozytowym i bizantyjską innowacją. Głęboko rzeźbiony kamień tworzy efekt cienia pod roślinnymi motywami dekoracyjnymi.

Misterną sztukę rzeźbiarską można podziwiać także w innych częściach budowli. Do dziś zadziwia, jak te delikatne detale przetrwały przez wieki. Renowacje i prace konserwatorskie są stale prowadzone, aby zachować budynek w doskonałym stanie.

Mozaiki Hagia Sophia

Historycy sztuki uważają piękne mozaiki za główne źródło wiedzy o rozwoju tej sztuki po zakończeniu sporów ikonoklastycznych w VIII i IX wieku. Najstarsze mozaiki nie zachowały się z powodu zniszczeń w okresie ikonoklazmu. Po przywróceniu prawosławia rozpoczął się nowy rozkwit sztuki mozaikowej za panowania Bazylego I i Konstantyna VII.

Wiele mozaik zostało usuniętych lub wywiezionych do Wenecji podczas czwartej krucjaty w 1204 roku. W 1453 roku, po przejęciu miasta przez Osmanów i przekształceniu świątyni w meczet, mozaiki ponownie pokryto tynkiem. Odkryli je bracia Fossati podczas renowacji, sporządzając ich kopie, jednak pozostawały zakryte do 1931 roku, kiedy rozpoczęto program konserwacji pod kierownictwem Thomasa Whittemore’a.

Najsłynniejszą mozaiką jest Mozaika nad Drzwiami Cesarskimi. Drzwi te były przeznaczone wyłącznie dla cesarzy. Mozaika przedstawia cesarza Leona VI z aureolą, oddającego hołd Chrystusowi siedzącemu na tronie wysadzanym klejnotami. Chrystus prawą ręką błogosławi cesarza, a w lewej trzyma księgę z napisem „Pokój z wami. Ja jestem światłością świata”. Po obu stronach znajdują się medaliony z wizerunkiem Maryi i Archanioła Gabriela.

Co znajduje się wewnątrz Hagia Sophia?

W Hagia Sophia można podziwiać wiele elementów – od kopuły po podłogi i ściany. Wnętrze kryje kolumny, drzwi, marmury i liczne artefakty z wcześniejszych cywilizacji, sięgające V wieku p.n.e.

Ogrom budowli sprawia, że odwiedzający czują się mali wobec jej majestatu. Masywne drewniane Drzwi Cesarskie były przeznaczone wyłącznie dla cesarza i jego rodziny. Według legendy wykonano je z drewna Arki Noego.

Mozaiki są w doskonałym stanie dzięki temu, że przez wieki były zakryte. Jedna z najbardziej znanych przedstawia cesarza Leona VI klęczącego przed Chrystusem, inna – Maryję z Dzieciątkiem. Na czterech pendentywach podtrzymujących kopułę znajdują się mozaiki czterech serafinów.

Na górnej galerii znajduje się marmurowe przejście do sali obrad oraz biblioteka zbudowana na polecenie sułtana Mahmuda I. Wnętrze zdobią marmury i płytki z Izniku, a na wschodniej ścianie widnieje przykład „Osmanlı tuğrası” sułtana.

W części muzealnej można zobaczyć grobowce sułtanów osmańskich i ich rodzin. Hagia Sophia, która była miejscem kultu pogańskiego, następnie chrześcijańskiego i islamskiego, zajmuje wyjątkowe miejsce w historii wiary.

Według legend podziemne tunele łączą Hagia Sophia z Wyspami Książęcymi. Czy to prawda? Przekonaj się osobiście!

Czym jest Little Hagia Sophia?

Little Hagia Sophia to świątynia położona w pobliżu Blue Mosque, wzniesiona w okresie bizantyjskim przez cesarza Justyniana. Jej architektura nawiązuje do monumentalnej Hagia Sophia.

Nazwa pochodzi z czasów osmańskich, gdy przekształcono ją w meczet. Wnętrze zdobią elementy stylu osmańskiego, choć zachowały się również detale z VI wieku, takie jak bizantyjskie kapitele czy ośmiokątny plan. To wyjątkowe połączenie tradycji osmańskiej i bizantyjskiej.